Kiến thức, Cà phê, Nhân xanh

Cà phê Mít (Liberica/Excelsa): Sự trỗi dậy của “kẻ bị hắt hủi”

ca-phe-mit-liberica-su-troi-day-cua-ke-bi-hat-hui

Ở Việt Nam, khi nhắc đến Cà phê Mít, người ta thường nghĩ ngay đến những cây cà phê cao lêu nghêu trồng làm hàng rào chắn gió, hạt to thô kệch, và hương vị thì… “chua loét”, chỉ dùng để trộn vào cà phê phin rẻ tiền cho có mùi. Suốt nhiều thập kỷ, nó bị coi là “đứa con ghẻ” bên cạnh hai người anh em Arabica sang chảnh và Robusta đậm đà.

Cà phê Mít là tên gọi ở Việt Nam cho nhóm cà phê Liberica, gồm hai loài: Coffea liberica (Liberica) và Coffea dewevrei (Excelsa, hay cà phê Chari). Nghiên cứu gen của Vườn Thực vật Hoàng gia Kew công bố năm 2025 xác nhận đây là hai loài riêng. Cà phê Mít chịu nóng tốt, có hương trái cây nhiệt đới, và đang được xem là cây trồng tiềm năng trước biến đổi khí hậu.

Bài viết này tổng hợp những gì đã được xác minh về cà phê Mít: Phân loại khoa học mới nhất, lịch sử từ Tây Phi đến Việt Nam, đặc điểm cây và hạt, khả năng thích nghi khí hậu, hương vị theo từng loài và cách sơ chế, khái niệm Fine Liberica, cùng cách rang và pha.

Thông tinLibericaExcelsa (Chari)
Tên khoa họcCoffea libericaCoffea dewevrei
Tên gọi ở Việt NamCà phê MítCà phê Mít, cà phê Chari (Cherry)
Phân loại hiện nayLoài riêng (Davis và cộng sự, 2025)Loài riêng (Davis và cộng sự, 2025); từ năm 2006 từng được xếp là thứ (variety) của Liberica
Vùng phân bố hoang dã5 nước Tây PhiTrung Phi, kéo đến Uganda và Nam Sudan
Kích thước quả, hạtRất lớn, vỏ quả dày và daiGần bằng Arabica, vỏ mỏng, thịt quả mềm
Hương vị chínhTrái cây nhiệt đớiTrái cây chua, sô-cô-la, gia vị
Hàm lượng caffeineGần bằng ArabicaGần bằng Arabica
Sản lượng Liberica toàn cầuCó lẽ dưới 1.000 tấn/năm, khoảng 0,01% xuất khẩu cà phê thế giớiĐang mở rộng ở Uganda, Nam Sudan, Ấn Độ, Việt Nam

Cà phê Mít là gì?

Cà phê Mít là tên dân gian ở Việt Nam để chỉ các cây cà phê thuộc nhóm Liberica, loài cà phê thứ ba bên cạnh Arabica (cà phê chè) và Robusta (cà phê vối). Cây cao lớn, lá dày, quả to và chịu được điều kiện nóng ẩm ở vùng thấp, nơi Arabica khó sống.

Tên “cà phê Mít” được giải thích theo hai cách. Cách thứ nhất cho rằng lá cây dày, to, sẫm màu, gợi nhớ lá mít. Cách thứ hai gắn với hương vị: nhiều người uống cảm nhận mùi mít chín. Theo tạp chí Saveur (2025), khi nhà sáng lập 96B Hana Choi tìm đến những cây Liberica đầu tiên ở Việt Nam, người dân địa phương gọi chúng là “jackfruit coffee”, tức cà phê mít. Ở Việt Nam, cà phê Mít còn được gọi là cà phê Chari hoặc Cherry. Theo VnExpress, đây là cách gọi quen thuộc thời các đồn điền Pháp.

ca-phe-mit-liberica-su-troi-day-cua-ke-bi-hat-hui

Liberica và Excelsa: Hai loài, không phải một

Trong gần 20 năm, giới khoa học xếp Excelsa là một thứ (variety) của Liberica, với tên Coffea liberica var. dewevrei. Năm 2025, nhóm của Aaron Davis tại Vườn Thực vật Hoàng gia Kew (Anh) công bố trên Nature Plants kết quả giải trình tự 353 gen nhân từ 55 mẫu cây. Kết quả cho thấy nhóm Liberica thực chất gồm ba loài:

  • Coffea liberica (Liberica): Vùng phân bố hoang dã nay chỉ còn ở 5 nước Tây Phi, giảm 95% so với ước tính trước đây.
  • Coffea dewevrei (Excelsa): Phân bố ở Trung Phi, không chồng lấn với Liberica.
  • Coffea klainei: Loài ít được biết đến ở Cameroon, Gabon, Angola, trước đây bị gộp vào Liberica.

Theo Davis, “hồ sơ khí hậu của Liberica và Excelsa hoang dã khác nhau rõ rệt”. Điều này có ý nghĩa thực tế: Một giống phù hợp với vùng nóng ẩm chưa chắc đã phù hợp với vùng nóng khô. Nhóm tác giả khuyến nghị tập trung phát triển thương mại hai loài Liberica và Excelsa. Với phát hiện này, tổng số loài cà phê được biết đến tăng từ 131 lên 133.

Tiêu chíLibericaExcelsa
QuảRất to, vỏ dày, thịt quả dai, khó sơ chếCỡ quả gần Arabica, vỏ mỏng, sơ chế được bằng thiết bị thông thường
Tỷ lệ quả tươi/nhânCó thể cần gấp đôi lượng quả tươi so với Arabica để ra cùng lượng nhânGần Arabica
Chín quảKhông đềuTương đối đồng loạt, quả mọc thành chùm ở đốt lá
Năng suấtThấp hơnRõ ràng cao hơn Liberica trong điều kiện tối ưu
Chiều cao câyKhoảng 5–11 mKhoảng 6–15 m
Hương vịTrái cây nhiệt đới chiếm ưu thếTrái cây chua, sô-cô-la, gia vị

Cà phê Mít ở Việt Nam là Liberica hay Excelsa?

Câu trả lời ngắn: Cả hai. Tên cà phê Mít ở Việt Nam được dùng chung cho cả Liberica và Excelsa, vì người trồng thường phân biệt theo dáng cây chứ không theo loài. Trên thị trường quốc tế, các lô từ Việt Nam được bán dưới cả hai tên. Ví dụ, 96B bán lô “Liberica” từ xã Hướng Phùng, Quảng Trị, trong khi một trang trại ở Ấn Độ đang thử nghiệm bảy giống “Excelsa và Liberica” đưa từ Việt Nam sang (Daily Coffee News, 2026). Aaron Davis cũng cho biết Excelsa đang được mở rộng ở Uganda và Việt Nam.

Chúng tôi chưa tìm thấy thống kê chính thức về tỷ lệ giữa hai loài trong vườn cà phê Mít Việt Nam. Với người mua nhân xanh, cách an toàn là hỏi rõ hình thái quả: Quả to, vỏ dày thường là Liberica; quả nhỏ gần bằng Arabica, chín thành chùm thường là Excelsa.

ca-phe-mit-liberica-su-troi-day-cua-ke-bi-hat-hui

Nguồn gốc cà phê Mít: Từ Tây Phi đến Đông Nam Á

Nguồn gốc cà phê Mít là vùng rừng Tây và Trung Phi. Liberica được mô tả chính thức năm 1874, trở thành cà phê quan trọng thứ hai trong thương mại cuối thế kỷ 19, rồi suy tàn khi Robusta xuất hiện. Excelsa được ghi nhận lần đầu ở Trung Phi vào cuối thập niên 1890.

Theo các bài tổng hợp của Aaron Davis, cà phê Liberica nổi lên nhờ một cuộc khủng hoảng. Từ năm 1869, bệnh gỉ sắt tàn phá các đồn điền Arabica ở Ceylon (nay là Sri Lanka). Từ đầu thập niên 1870, Liberica được đưa đến nhiều nước nhiệt đới, vì cây to, khỏe và được kỳ vọng thay thế Arabica. Theo Davis, nguyên tắc “to hơn là tốt hơn” lúc đó hẳn là một canh bạc hợp lý.

Xem thêm về đại dịch rỉ sắt tại bài viết: [Đại dịch rỉ sắt lá cà phê (Coffee Leaf Rust): Loại nấm đã ép người Anh phải uống trà và đưa Brazil thành đế chế cà phê]

MốcSự kiện
1792Adam Afzelius ghi nhận cây cà phê ở Sierra Leone, công bố năm 1794
1865Liberica bắt đầu được buôn bán sang Mỹ
Sau 1869Gỉ sắt phá hủy Arabica ở Ceylon; Liberica được đưa vào thay thế
Đầu thập niên 1870Liberica lan rộng ở vành đai nhiệt đới vùng thấp, gồm châu Á
1874Liberica được đặt tên khoa học chính thức là Coffea liberica
1887Liberica là loài chiếm ưu thế trong xuất khẩu giữa châu Phi và châu Mỹ
1896, 1901Excelsa được ghi nhận lần đầu ở Cộng hòa Dân chủ Congo và Cộng hòa Trung Phi
1897Robusta xuất hiện và nhanh chóng được nông dân, thương nhân ưa chuộng hơn Liberica
Đầu thập niên 1930Cộng hòa Trung Phi có đồn điền Excelsa quy mô 10.000–20.000 ha
Từ đầu thập niên 1940Bệnh héo cây cà phê (coffee wilt disease) tàn phá đồn điền Excelsa ở Trung Phi
2006Excelsa được xếp lại thành thứ của Liberica
2025Nghiên cứu gen tách Liberica, Excelsa và C. klainei thành ba loài

ca-phe-mit-liberica-su-troi-day-cua-ke-bi-hat-hui

Vì sao Liberica suy tàn sau thời hoàng kim?

Cà phê Liberica suy tàn vì ba lý do chính, và đây cũng là lý do cà phê Mít bị lãng quên suốt thế kỷ 20. Robusta xuất hiện năm 1897, cho năng suất cao và dễ sơ chế hơn. Arabica mở rộng mạnh ở Brazil làm giá cà phê thế giới giảm. Và theo Davis, vỏ quả “dày và dai” của Liberica quả to khiến việc sơ chế khó khăn, còn hương vị lúc đó bị đánh giá là kém. Theo Daily Coffee News (2023), trở ngại lớn nhất của Liberica trên thị trường là nó “không ngon lắm” theo đánh giá thời đó.

Excelsa từng được khen về năng suất: theo các báo cáo đầu và giữa thế kỷ 20, sản lượng đạt hơn 1.000 kg nhân/ha. Nhưng bệnh héo cây từ thập niên 1940 đã xóa sổ phần lớn đồn điền Excelsa ở Trung Phi.

Lịch sử cà phê Mít Việt Nam

Cà phê Mít Việt Nam gắn với thời kỳ đồn điền Pháp. Sau khi Arabica gặp khó khăn vì năng suất thấp và bệnh gỉ sắt, các chủ đồn điền chuyển sang những giống chịu hạn và kháng bệnh tốt hơn, gồm Robusta và Chari, tức cà phê Mít.

Theo VnExpress, cây cà phê được đưa vào Việt Nam năm 1857 và được nhập để trồng chính thức từ năm 1888. Đầu thế kỷ 20, người Pháp mở đồn điền đầu tiên ở Phủ Quỳ (Nghệ An), Quảng Bình, Quảng Trị, rồi mới lên Buôn Ma Thuột, Lâm Đồng, Pleiku. Khoảng năm 1955, cà phê Mít được trồng ở Pleiku vì chịu hạn và năng suất cao. Nhưng vị chua khiến cà phê Mít kém được ưa chuộng trong nước, và sau năm 1975 giống gần như biến mất khỏi sản xuất.

Ngày nay, cây cà phê Mít Việt Nam còn lại chủ yếu dưới dạng hàng cây chắn gió, cây làm hàng rào hoặc cây che bóng. Theo thông tin lô hàng của 96B, ở Hướng Hóa, Quảng Trị, nông dân thường trồng Liberica xen với Arabica làm cây chắn gió hơn là cây chính. Các vườn cà phê Mít còn rải rác ở Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk và Quảng Trị, nhưng chúng tôi chưa tìm thấy thống kê diện tích chính thức.

96B và làn sóng cà phê Mít đặc sản Việt Nam

Một trong những đơn vị đưa cà phê Mít Việt Nam ra thị trường đặc sản quốc tế là 96B, quán và xưởng rang ở TP.HCM do Hana Choi thành lập năm 2016. Theo Saveur (2025) và thông tin lô hàng của 96B:

  1. 2016: 96B bắt đầu thử nghiệm với Liberica, từ washed, honey đến lên men lactic.
  2. Thử nghiệm sơ chế: Lên men quả 1, 2 rồi 3 ngày để tìm thời gian tối ưu; dùng nước sạch để rửa; phơi trên giàn cao thay vì phơi đất.
  3. Đầu năm 2021: Bắt đầu bán Liberica nguyên chất, không phối trộn, sau thời gian chỉ dùng trong blend với Arabica.
  4. 2023: Khởi động dự án Liberica Project cùng nông dân địa phương để phục hồi các giống cổ thời Pháp ở Hướng Hóa.
  5. Ghi nhận quốc tế: Trong buổi cupping tại OZO Coffee (Colorado, Mỹ), lô Liberica của 96B đạt nhỉnh hơn 86 điểm, điểm ngọt được chấm 10/10. Theo Saveur, Blue Bottle Coffee cũng từng phục vụ Liberica trong các buổi thử nếm ở Kyoto và Seoul.

Theo SCA (2026), Excelsa đặc sản từ 96B còn được Blue Bottle giới thiệu tại hội nghị Let’s Talk Coffee ở Peru. Đây là tín hiệu cho thấy cà phê Mít Việt Nam đã có chỗ trong cuộc thảo luận của ngành cà phê đặc sản thế giới.

Đặc điểm cây và hạt cà phê Mít

Cây cà phê Mít cao lớn, lá dày, rễ ăn sâu, chịu nóng và chịu điều kiện khắc nghiệt tốt hơn Arabica. Hạt Liberica to, dài; hạt Excelsa nhỏ hơn, gần cỡ Arabica. Hàm lượng caffeine của cả hai gần bằng Arabica, thấp hơn Robusta.

Một số đặc điểm chính của cây cà phê Mít theo tài liệu đã dẫn:

  • Chiều cao: Liberica cao khoảng 5–11 m, Excelsa khoảng 6–15 m nếu không cắt tỉa. Cây cao khiến việc thu hái khó hơn.
  • Rễ và lá: Rễ ăn sâu giúp cây tìm nước dễ hơn trong mùa khô (Saveur, 2025); lá dày, to.
  • Năng suất Excelsa: Theo Catherine Kiwuka (Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc gia Uganda), mỗi cây Excelsa cho tới khoảng 8 kg nhân, cây “mẹ” lâu năm có thể cho hơn 40 kg.
  • Độ cao: Excelsa đang được mở rộng ở vùng thấp 500–1.000 m, nơi biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến Robusta (SCA, 2026). Lô cà phê Mít Hướng Phùng của 96B được trồng ở khoảng 600 m.
  • Kháng bệnh: Cả hai loài có khả năng kháng một số sâu bệnh phổ biến, nhưng không miễn nhiễm. Excelsa từng bị bệnh héo cây tàn phá ở Trung Phi.
Tiêu chíCà phê Mít (Liberica, Excelsa)RobustaArabica
Vùng trồng phù hợpVùng thấp, nóng ẩm hoặc nóng khô tùy loàiVùng thấp, nóng ẩm, cần nhiều nướcVùng cao, mát
Chịu nhiệtCao hơn Arabica; Excelsa chịu nóng và hạn tốt hơn RobustaKháKém
CaffeineGần ArabicaCao nhấtThấp
Hương vịTrái cây nhiệt đới, sô-cô-la, gia vịĐắng, đậm, hạtChua sáng, hoa, trái cây
Vai trò ở Việt NamCây chắn gió, lô đặc sản nhỏHơn 95% sản lượngPhần nhỏ, ở vùng cao

Vì sao cà phê Mít được xem là “bảo hiểm” trước biến đổi khí hậu?

Cà phê Mít được xem là “bảo hiểm” vì chịu được nhiệt độ cao hơn Arabica và biên độ nhiệt độ, lượng mưa rộng hơn. Theo Davis và cộng sự (2022), Liberica, đặc biệt là Excelsa, có thể là chiến lược thích ứng khí hậu ít gây xáo trộn và hiệu quả nhất về chi phí cho ngành cà phê.

Nhóm nghiên cứu lập luận rằng phát triển cà phê Mít thành một loài cây trồng mới có thể hiệu quả hơn việc di dời vùng trồng hay thay đổi cách canh tác ở vùng cũ. Theo Daily Coffee News (2025), Excelsa cho thu hoạch ở nhiệt độ cao hơn và mùa khô dài hơn so với Robusta, và đang mở rộng ở Uganda, Nam Sudan, Guinea. Davis nhận định cà phê Liberica và Excelsa “mang lại khả năng trồng cà phê có giá trị thương mại, thậm chí giá trị cao hơn, trong điều kiện ấm hơn nhiều”.

Nhưng nhóm tác giả cũng nói thẳng: các loài ít được dùng “chỉ có khả năng được sử dụng rộng rãi khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn nghiêm trọng”. Nói cách khác, cà phê Mít khó trở thành cây chủ lực nếu Arabica và Robusta chưa gặp cú sốc lớn.

Xem thêm: [Tác động của biến đổi khí hậu đến ngành cà phê].

Hương vị cà phê Mít ra sao?

Cà phê Mít sơ chế tốt có vị ngọt, thân vị và độ chua trung bình, hương trái cây nhiệt đới, sô-cô-la và gia vị. Hương vị kém mà nhiều người nhớ thường đến từ quả hái xanh, phơi trên đất và lên men không kiểm soát, chứ không phải bản chất của loài.

Theo SCA (2026), Liberica nổi bật với nốt trái cây nhiệt đới, còn Excelsa có nốt trái cây chua, sô-cô-la và gia vị. Cả hai đều ngọt, thân vị và độ chua ở mức trung bình. Một số mô tả cụ thể về hương vị cà phê Mít đã được ghi nhận:

NguồnLoài, xuất xứHương vị ghi nhận
SCA (2026)LibericaTrái cây nhiệt đới chiếm ưu thế
SCA (2026)ExcelsaTrái cây chua, sô-cô-la, gia vị
Sprudge (2022)Excelsa Uganda, Nam SudanÊm, mượt, độ chua thấp đến trung bình, ít đắng; ngòi cacao, bơ đậu phộng, trái cây sấy, sô-cô-la sữa
Saveur (2025), cupping tại OZOLiberica 96B, Việt NamRất ngọt, giống rượu vang, bột bánh brownie, mè đen, dưa; gần như không đắng
96B (2026)Liberica Hướng Phùng, anaerobic naturalWhisky, mít, cỏ ngọt, chanh, lê, cam

Rave Sun Kwok (Earthlings Coffee Workshop, Malaysia) xây dựng bộ từ vựng cảm quan riêng cho Liberica năm 2023 và nhận thấy nhiều mô tả không khớp với các bánh xe hương vị hiện có. Các nốt tích cực thường là trái cây lạ, gia vị và thảo mộc. Khi cupping cà phê Mít, chúng tôi vẫn dùng Bánh xe hương vị (Coffee Taster’s Flavor Wheel) của SCA và WCR làm khung, nhưng ghi thêm các nốt đặc thù như mít chín, mứt trái cây, gia vị ấm.

Xem thêm về bánh xe hương vị tại bài viết: [Vòng tròn hương vị cà phê – Coffee Wheel Flavor: Sơ đồ “bắt vị” cho mọi nhà]

Kiến thức đúng – cập nhật nhanh – ứng dụng ngay. Đó là cách những người trong ngành đang phát triển cùng ILOTA ACADEMY mỗi ngày. Cập nhật thông tin chỉ với 2 phút mỗi ngày! Tham gia ngay ILOTA ACADEMY để nhận kiến thức chuyên sâu về Trà & Cà phê.

Fine Liberica là gì?

Fine Liberica là cách gọi trên thị trường cho các lô cà phê Liberica hoặc Excelsa được thu hái chín, sơ chế kỹ và đạt chất lượng ly cao. Khác với Arabica (thang SCA) hay Robusta (bộ tiêu chuẩn Fine Robusta của CQI), Liberica hiện chưa có hệ thống phân hạng chính thức. Kwok (2023) cũng nhấn mạnh điều này và kêu gọi xây dựng một hệ thống đánh giá riêng.

Vì vậy, khi một lô cà phê Mít được gọi là Fine Liberica, người mua nên hỏi những thông tin sau:

  • Tỷ lệ quả chín khi hái: Lô đặc sản cần hái chọn quả chín.
  • Phương pháp sơ chế và phơi: Phơi giàn cao, kiểm soát lên men, có ghi chép.
  • Loài: Liberica hay Excelsa, vì hương vị và cách rang khác nhau.
  • Điểm cupping và người chấm: Dù chưa có thang chính thức, điểm do người chấm có chứng chỉ Q Arabica hoặc Q Robusta đưa ra theo form SCA vẫn là tham chiếu hữu ích.ca-phe-mit-liberica-su-troi-day-cua-ke-bi-hat-hui

Sơ chế và rang cà phê Mít thế nào cho đúng?

Chất lượng cà phê Mít phụ thuộc rất lớn vào sơ chế. Kwok (2023) cho rằng sự thay đổi trong đánh giá về Liberica, từ tiêu cực sang tích cực hơn, phần lớn đến từ điều kiện trồng và xử lý sau thu hoạch.

Với cà phê Mít, chúng tôi lưu ý các điểm sau khi làm việc với nhà cung cấp và khi rang:

  1. Hái chín: Chỉ hái quả chín; quả xanh tạo vị chát và mùi gỗ, đất.
  2. Sơ chế theo loài: Liberica quả to, vỏ dày nên cần tách vỏ kỹ hoặc sơ chế natural, honey; Excelsa vỏ mỏng, sơ chế được bằng máy thông thường.
  3. Phơi: Phơi giàn cao, đảo đều, tránh mốc và lên men quá mức.
  4. Rang: Theo SCA (2026), kích thước, hình dạng và mật độ hạt khác nhau đòi hỏi cách rang khác nhau. Hạt Liberica to và dài cần thời gian để nhiệt đi vào lõi; rang sáng vừa đến vừa giữ được hương trái cây.
  5. Nghỉ hạt: Theo 96B, Liberica có vẻ ngon hơn khi để lâu, cả ở dạng nhân xanh lẫn hạt rang. Chúng tôi thường cupping lại sau vài ngày nghỉ để chốt hồ sơ rang.

Cách thưởng thức cà phê Mít

Cà phê Mít hợp với nhiều cách pha, từ phin truyền thống đến đồ uống sữa và pha phễu lọc. Cách chọn phụ thuộc vào chất lượng lô hạt và khẩu vị.

  • Phin truyền thống: Phối 10–20% cà phê Mít với Robusta giúp ly phin có thêm vị chua nhẹ, hương trái cây chín và hậu vị dài. Đây là cách dùng phổ biến ở Việt Nam từ lâu.
  • Đồ uống sữa: Theo Thai Dang của 96B, Liberica “thực sự tỏa sáng trong đồ uống có sữa” vì rất ngọt.
  • Pha phễu lọc: Lô Fine Liberica sơ chế natural, honey hoặc lên men kiểm soát có thể pha V60 để làm rõ hương trái cây.
  • Espresso: Vì caffeine gần Arabica và vị ngọt cao, cà phê Mít có thể dùng làm espresso đơn hoặc trong blend. Với lô cà phê Mít Việt Nam rang vừa, nên thử nhiều tỷ lệ chiết xuất để tìm điểm cân bằng giữa vị ngọt và thân vị.

Khi hạt cà phê được “may đo” hương vị riêng

Ở ILOTA, mỗi lô hạt được xây dựng hồ sơ rang riêng dựa trên loài, giống, vùng trồng, độ cao, phương pháp sơ chế, độ ẩm và mật độ hạt. Với cà phê Mít, hạt to, hình dạng không đều và hương vị rất khác Arabica lẫn Robusta, nên một công thức rang chung khó cho kết quả tốt.

Xưởng sử dụng máy rang của Bühler (Thụy Sĩ) và Giesen (Hà Lan). Mỗi lô được rang thử, cupping ở nhiều mức rang, rồi mới chốt hồ sơ cho lô sản xuất. Đó là ý nghĩa của “rang may đo”: tìm điểm rang hợp với bản chất của từng loại hạt.

ca-phe-mit-liberica-su-troi-day-cua-ke-bi-hat-hui

Câu hỏi thường gặp về cà phê Mít

Cà phê Mít là gì?

Cà phê Mít là tên gọi ở Việt Nam cho nhóm cà phê Liberica, gồm Coffea liberica và Coffea dewevrei (Excelsa, cà phê Chari). Cây cao, lá dày, chịu nóng tốt; hạt cho hương trái cây nhiệt đới, sô-cô-la và gia vị. Đây là nhóm cà phê thứ ba bên cạnh Arabica và Robusta.

Liberica và Excelsa khác nhau thế nào?

Từ năm 2025, Liberica và Excelsa được xác nhận là hai loài riêng. Liberica có quả rất to, vỏ dày, hương trái cây nhiệt đới. Excelsa có quả gần cỡ Arabica, chín đồng loạt, năng suất cao hơn, hương trái cây chua, sô-cô-la và gia vị.

Cà phê Mít có ngon không?

Có, nếu thu hái chín và sơ chế đúng. Một lô Liberica Việt Nam của 96B đạt nhỉnh hơn 86 điểm khi cupping tại Mỹ, với vị ngọt được chấm 10/10. Vị chua gắt và mùi gỗ, đất mà nhiều người nhớ thường do quả hái xanh và phơi không kỹ.

Cà phê Mít có nhiều caffeine không?

Không nhiều. Theo nhóm nghiên cứu của Kew, Liberica và Excelsa có hàm lượng caffeine gần bằng Arabica, thấp hơn Robusta. Vì vậy, cà phê Mít phù hợp với người muốn ly cà phê ít gắt hơn Robusta.

Cà phê Mít Việt Nam trồng ở đâu?

Cà phê Mít Việt Nam được trồng rải rác ở Quảng Trị (đặc biệt là Hướng Hóa), Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk, chủ yếu làm cây chắn gió hoặc trồng xen. Cây từng được trồng ở Pleiku từ khoảng năm 1955 và có mặt từ thời đồn điền Pháp.

Fine Liberica là gì?

Fine Liberica là cách gọi thị trường cho lô cà phê Liberica hoặc Excelsa thu hái chín, sơ chế kỹ, chất lượng ly cao. Hiện chưa có hệ thống phân hạng chính thức cho Liberica như thang SCA với Arabica hay tiêu chuẩn Fine Robusta của CQI.

Nguồn tham khảo

  1. Davis, A. P. và cộng sự (2022). The re-emergence of Liberica coffee as a major crop plant. Nature Plants, 8: 1322–1328.
  2. Daily Coffee News (21/08/2025). Study Says Liberica and Excelsa Are Separate Species, With Implications for Cultivation (tóm tắt nghiên cứu của Davis và cộng sự trên Nature Plants, 2025).
  3. Davis, A. – SCA News, số 25 (2026). Beyond Arabica and Robusta: Research to Redefine Liberica and Excelsa Coffee.
  4. Global Coffee Report. Researchers reveal new insights into the history of Liberica coffee.
  5. Daily Coffee News (11/01/2023). Researchers Point to Liberica as the Next Major Coffee Crop Species.
  6. Daily Coffee News (03/08/2026). Climate Pressures Bring New Attention to Excelsa Coffee.
  7. Kwok, R. S. (2023). New Sensory Lexicon for Liberica Coffee. Proceedings, 89(1): 25.
  8. Mayyasi, A. – Saveur (10/09/2025). Meet Liberica, the Coffee Bean You’ve Probably Never Heard Of.
  9. Sprudge (19/12/2022). Meet Excelsa, A Very Old Coffee Variety Offering New Hope For Coffee’s Survival.
  10. VnExpress. Trăm năm lam lũ với cà phê.

Kết luận

Cà phê Mít không còn là “đứa con bị lãng quên” của ngành cà phê. Nghiên cứu gen năm 2025 làm rõ đây là hai loài riêng, Liberica và Excelsa, mỗi loài có hồ sơ khí hậu và hương vị khác nhau. Các nhà khoa học của Kew xem nhóm này là một trong những lựa chọn thích ứng khí hậu tiềm năng nhất của ngành.

Với Việt Nam, những cây cà phê Mít còn lại từ thời đồn điền Pháp là nguồn gen quý. Các dự án như Liberica Project của 96B cho thấy cà phê Mít Việt Nam có thể đạt chất lượng đặc sản khi được hái chín, sơ chế kỹ và rang đúng. Thách thức còn lại của cà phê Mít là thiếu thống kê diện tích, thiếu hệ thống phân hạng và sản lượng còn rất nhỏ.

Tìm hiểu thêm dòng Fine Robusta đặc sản của ILOTA, một loại cà phê Việt Nam khác đang được đánh giá lại theo chuẩn chất lượng. Liên hệ để được tư vấn chọn hạt theo dụng cụ pha hoặc nhận mẫu thử cho quán.

 

 

 

 

 

ILOTA – Nhà rang Cà phê “May đo” 

  1. Tham gia ILOTA ACADEMY để cập nhật kiến thức chuyên sâu về Trà & Cà phê mỗi ngày. 👉 [Tham gia nhóm tại đây]
  2. Tư vấn & Đặt hàng:

👉 Mua sỉ, kênh quán, OEM: 0981.427.229 (Anh Thắng)

👉 Mua lẻ: 0981.427.229 (Thái Sơn)

Facebook: ILOTA Coffee Roasters

Địa chỉ: 108 Trần Đình Xu, Cầu Ông Lãnh, Hồ Chí Minh

 

author-avatar

Về Thái Ngọc

Thái Ngọc là Chuyên gia R&D và Kiểm soát chất lượng (QC) tại ILOTA Coffee & Tea - Nhà rang may đo. Với hơn 5 năm kinh nghiệm thực chiến, Thái Ngọc chuyên sâu nghiên cứu về Cà phê đặc sản (Special Coffee) và Trà Shan Tuyết cổ thụ. Cô trực tiếp tham gia quy trình thử nếm (Cupping) và phát triển các hồ sơ rang (Roasting Profiles) độc bản cho đối tác F&B. Những kiến thức cô chia sẻ đều được đúc kết từ quá trình vận hành thực tế tại ILOTA.